03.11.2026
Tillögur að áhættuviðmiðum fyrir vatnsflóð
Hvernig má taka tillit til flóðahættu við skipulag byggðar og vernda fólk, eignir og innviði? Í skýrslu Veðurstofu Íslands eru lagðar fram tillögur að viðmiðum og aðferðum við mat á hættu og áhættu vegna vatnsflóða hér á landi.

Flóð í Ölfusá árið 1968. Þekking á fyrri flóðum er mikilvægur grunnur að mati á flóðahættu og skipulagi byggðar. Ljósmynd: Ólafur Sigurjónsson / Veðurstofa Íslands.
Vatnsflóð eru eðlilegur hluti af hringrás vatnsins og gegna mikilvægu hlutverki á ár- og flóðasvæðum. Þau geta þó valdið miklu eignatjóni, raskað samgöngum og annarri samfélagsþjónustu og í sumum tilvikum ógnað mannslífum. Mat á flóðahættu er því mikilvægur grunnur að ákvörðunum um hvar og hvernig er byggt.
Viðmið sem styðja við skipulagsákvarðanir
Í skýrslunni Tillögur að áhættuviðmiðum fyrir vatnsflóð, sem kom út árið 2022, er fjallað um hvernig móta megi ramma um hættu- og áhættumat vegna vatnsflóða á Íslandi. Áhættuviðmið segja til um hversu mikil áhætta telst ásættanleg og geta meðal annars nýst við ákvarðanir um landnotkun og uppbyggingu.
Litið er til flóðatilskipunar Evrópusambandsins og aðferða sem notaðar eru í öðrum löndum. Sett er fram dæmi um matsferli sem gæti hentað íslenskum aðstæðum, allt frá söfnun upplýsinga um fyrri flóð til kortlagningar flóðahættu og mats á mögulegum afleiðingum.
Skýrari ábyrgð og betri nýting þekkingar
Meðal helstu tillagna skýrslunnar er að:
- Hættu- og áhættumat vegna vatnsflóða hafi skýrt vægi í skipulagsáætlunum.
- Ábyrgð og hlutverk þeirra sem koma að mati og stjórnun flóðahættu séu skýr.
- Áfram sé byggt á samfelldum mælingum á vatnshæð og rennsli og rannsóknum á áhrifum loftslagsbreytinga.
- Þekking heimamanna sé nýtt og upplýsingar um flóðahættu séu aðgengilegar almenningi.

Straummælingar með mælifleka sem dreginn er yfir ána á köðlum.
Áhersla er lögð á að matið sé endurskoðað reglulega í ljósi nýrrar þekkingar, loftslagsbreytinga og breyttrar landnotkunar. Með því að nýta niðurstöðurnar við skipulag og uppbyggingu má draga úr framtíðartjóni vegna flóða.
Skýrslan er eftir Tinnu Þórarinsdóttur, Matthew J. Roberts og Berg Einarsson. Hún var unnin innan áætlunar um mat á hættu og áhættu vegna vatnsflóða á Íslandi, með styrk frá Ofanflóðasjóði.
Viðmið sem styðja við skipulagsákvarðanir
Skýrari ábyrgð og betri nýting þekkingar