Leiðbeiningar með veðurþáttaspám

Veðurstofa Íslands 27.3.2007

Tölvuspákort á vef Veðurstofunnar

Á vef Veðurstofunnar er mikið úrval veðurspáa í kortaformi. Á spáforsíðu eru nú þrjú kortasöfn, eitt fyrir hvern þriggja veðurþátta: Vind, hita og úrkomu. Þessi kort eru öll fengin úr háupplausnarlíkani sem Reiknistofa í veðurfræði rekur með sérstökum samningi við Veðurstofu Íslands.

Á sjóveður- og flugveðursíðunum má hins vegar finna spár úr HIRLAM-líkani dönsku veðurstofunnar auk fáeinna korta sem sýna svokallaða LAM-spá bresku veðurstofunnar og spár úr líkani Reiknimiðstöðvar Evrópuveðurstofa (ECMWF).

Greint er á milli svokallaðra reiknitíma og gildistíma. Reiknitímann mætti einnig kalla byrjunartíma, þar hefjast reikningarnir. Þrátt fyrir það að tölvurnar séu öflugar tekur nokkra stund að safna upplýsingum um veður í byrjunarstöðu og síðan að reikna spána. Einnig tekur tíma að gera sjálf kortin. Fyrsti gildistíminn er því nokkrum klukkustundum síðar en reiknitíminn, fyrsti gildistími veðurþáttaspánna er 7 klst síðar en reiknitíminn. Um það leyti er spáin tilbúin til birtingar. Það fer eftir ýmsu hversu langur tími líður frá byrjunartíma (reiknitíma) til þess að fyrstu kort rununnar birtast á vefnum.

A, B og C - kort veðurþáttaspáa

Í neðra horni til vinstri, við hlið merkis Veðurstofunnar er bókstafareitur, þar sem ýmist má sjá bókstafina A, B og C. Þeir hafa eftirfarandi merkingu:

• A: Spá er reiknuð í 3 km neti, tímaskref kortanna er 1 klukkustund. Þessi spá nær yfir spátíma 7 til 54 klukkustundir fram í tímann. Hún er að jafnaði tilbúin til birtingar um 7-8 klukkustundum eftir reiknitíma. Að jafnaði er ný spá reiknuð fjórum sinnum á sólarhring. Grunngögn eru úr greiningu evrópsku reiknimiðstöðvarinnar. Sú greining er að jafnaði sú nákvæmasta sem völ er á, greining bandarísku veðurstofunnar er þó litlu síðri, en engin kort þaðan birtast á vef Veðurstofunnar.
• B: Spá er reiknuð í 9 km neti og birtist fyrir spátímana 57 til 72 klukkustundir fram í tímann og með 3 klukkustunda myndaskrefi. Reikningi hennar er oftast lokið heldur fyrr en 3 km spánni (spá A-kortanna). Að jafnaði er reiknað fjórum sinnum á sólarhring. Greinilega sést að hún er mun grófari en spá A-kortanna og alloft virðast litir kortanna hrökkva mjög til þegar farið er úr 54 í 57 klukkustunda spátíma. Landslag er mjög ólíkt í 3 og 9 km möskvunum auk þess sem útjöfnun teikniforrita verður erfiðara. Fleiri litaðir punktar eru í raun útjafnaður skáldskapur.
• C: Spá sem reiknuð er í 9 km neti og nær á vefkortunum yfir tímabilið 75 til 168 klukkustundir frá reiknitíma. Þessi spá er reiknuð aðeins tvisvar á sólarhring og er tilbúin á netið nærri klukkustund síðar en A og B spár sem reiknaðar eru á frá sama byrjunartíma. Skapar hvoru tveggja oft nokkuð misræmi milli spátíma 72 og 75 klst. Stundum leiðréttist þetta að nokkru eftir þegar samræmi verður í reiknitímum.

Gott að hafa í huga

• Veðurþáttaspár eru sjálfvirkar veðurspár sem eru búnar til með tölvulíkani.
• Skoðið einnig textaspár í stað þess að treysta eingöngu á sjálfvirku spárnar
• Ef mikill munur er á veðurþáttaspánum og textaspánum þá gildir textaspáin
• Hafið í huga að líklegar er að spár stutt fram í tímann gangi eftir frekar en spár langt fram í tímann.
• Með því að styðja á hægri/vinstri hnapp er hægt að skipta um tíma með lyklaborðinu. Sömuleiðis er hægt að styðja á 1/2/3 hnappana til að skipta um veðurþætti með lyklaborðinu.
• Kort merkt A er að öllu jöfnu nákvæmust, þá B og loks C.

Tegundir spáa:

• Skipt er á milli veðurþátta með því að styðja á flipana eða styðja á 1, 2 eða 3 hnappinn á lyklaborðinu.
• Veðurþáttaspár sem sýnd á kortunum eru vindaspá, hitaspá og úrkomuspá spá.

Hitaspár:

• Kortið sýnir hitadreifingu fyrir landið í selsíusgráðum (°C) í 2 m hæð.
• Litirnir sýna hitabil sem hleypur á 2°C
• Skalinn (neðst á myndinni) breytist eftir því hvernig hitaspáin breytist.

Vindaspár:

• Kortið sýnir vindátt og 10 mínútna meðalvindhraða í m/s.
• Örin sýnir úr hvaða átt vindurinn kemur.
• Skalinn (neðst á myndinni) breytist eftir sem vindaspáin breytist.
• Grænu litatónarnir ná yfir vindhraðabilið 0 - 8 m/s, sé vindur svo hægur veldur hann litlum truflunum á athöfnum manna. Bláu litatónarnir ná yfir bilið 8 til 16 m/s. Sé vindur svo hvass eru siglingar á litlum bátum oftast mjög varasamar, tjöld geta verið erfið viðureignar, léttir hlutir feykjast auðveldlega til og í úrkomu er skjólríkur klæðnaður nauðsynlegur. Fjólubláir litatónar ná yfir kvarðann frá 16 m/s til 24 m/s. Vindhraði af þessu tagi fer að valda verulegum vandræðum. Sé lausasnjór á jörðu rýkur allt í kóf og skyggni verður nánast ekkert. Skjólfatnaður er lífsnauðsynlegur í úrkomu og við langa útivist. Mikið óráð er að vera á sjó nema á góðum sjóskipum. Sandfoks gætir á hálendinu. Tjöld, fjúka og akstur tjaldvagna er hættulegur. Rauðir litatónar taka við á kortunum sé vindhraða spáð meiri en 24 m/s. Slíkur vindur fer að valda miklu tjóni þar sem umbúnaði er áfátt. Vindur yfir 30 m/s veldur ætíð miklu tjóni.
• Vindátt og vindhraði eru sýnd með vindvigrum. Vindur blæs í þá átt sem örin sýnir. Vindhraði er sýndur með stærð vigursins, sem og litum á kortinu.

Úrkomuspár:

• Kortið sýnir spá fyrir uppsafnað magn úrkomu yfir annars vegar 3 klukkustunda tímabil fyrir 9 km reikninet og hins vegar 1 klukkustunda tímabil fyrir 3 km reikninet.
• Litaskalinn sýnir magn úrkomunnar, allt frá lítilli úrkomu frá 0,8 mm/3 klst á 9 km reiknineti eða 0,2 mm/1 klst á 3 km reiknineti (ljósgrænn litur), að mikilli úrkomu, 30 mm/3 klst á 9 km reiknineti eða 10 mm/1 klst á 3 km reiknineti (fjólublár).
• Vindfjaðrir eru einnig merktar inn á kortin. Vindáttin er sýnd með stilk fjöðurinnar, vindur blæs inn að punkti. Vindhraðinn er táknaður með skástrikum, langt strik táknar 5 m/s, stutt strik 2,5 m/s og þríhyrningur táknar 25 m/s.  

Sleðinn fyrir neðan kortin er notaður til að skipta um gildistíma

Mögulegt er að skipta um gildistíma á marga vegu:

• Hægt er að styðja hvar sem er á sleðann.
• Hægt er að styðja á dagana fyrir ofan sleðann til að skoða hádegisspá fyrir viðkomandi dag.
• Hægt er að styðja á tímann fyrir neðan sleðann.
• Hægt er að styðja á pílurnar báðum megin við sleðann til að skoða fyrri eða næsta gildistíma.
• Hægt er nota vinstri og hægri örvahnappana á lyklaborðinu til að skoða fyrri eða næsta gildistíma.

Um veðurspálíkanið sem notað er til að reikna veðurþáttaspárnar

Myndafyrirsögn

Kortin eru auðkennd með A,B eða C. Kort merkt A eru að öllu jöfnu nákvæmust, þá B og loks C.

Veðurþáttaspárnar eru reiknaðar með veðurspárlíkani sem notast við þéttriðið reikninet. Notast er við tvö reikninet, annað með 3 km möskvastærð og hitt með 9 km möskvastærð. Mun seinlegra er að reikna í þéttara netinu og því eru þær spár einungis reiknaðar fyrir næstu 54 klukkustundir. Spárnar á 9 km netinu eru reiknaðar fyrir nokkra daga.

Til þess að reikna spána þarf líkanið jaðargögn frá veðurspárlíkani sem býr til spá fyrir alla jörðina. Sú spá kemur frá Reiknimiðstöð Evrópskra veðurstöðva (ECMWF). Það líkan hefur hinsvegar mun grófara reikninet og skilar spám á 3 klukkustunda fresti fyrir fyrstu þrjá dagana, en á 6 klukkustunda fresti eftir það.

Þetta þýðir að veðurþáttaspárnar á vef VÍ eru í þremur flokkum, sem auðkenndir eru með bókstöfunum A, B og C neðarlega til hægri á kortunum. Í flokki A eru spár sem reiknaðar eru á reiknineti með 3 km upplausn og jaðargögnum sem eru uppfærð á 3 tíma fresti. Í flokki B eru spár sem reiknaðar eru á 9 km reiknineti með jaðargögnum sem uppfærð eru á 3 tíma fresti. Í flokki C eru spárnar reiknaðar á 9 km neti og jaðarögnin uppfærð á 6 tíma fresti. Að öllu jöfnu er spáin í flokk A nákvæmust, þá B og svo C.