SeisComP verður nýtt aðalkerfi Veðurstofu Íslands fyrir jarðskjálftavöktun
Frá og með deginum í dag er SeisComP formlega orðið aðalkerfi Veðurstofu Íslands fyrir vöktun og úrvinnslu jarðskjálfta.
SIL-kerfið, sem hefur verið í notkun frá árinu 1991, víkur fyrir nútímalegra og sveigjanlegra kerfi eftir áratuga þjónustu.
SeisComP styrkir getu Veðurstofunnar til að greina jarðskjálftavirkni í rauntíma og styður við trausta og skilvirka upplýsingagjöf um náttúruvá.
SIL verður áfram í rekstri sem stoðkerfi meðan SeisComP er fínstillt og söguleg gögn flutt yfir, þannig að samfella í jarðskjálftaskráningu haldist.
Uppfærð Skjálftalísa tekur við af eldri útgáfu og ný gagnagátt auðveldar notendum að nálgast og vinna með jarðskjálftagögn.
Veðurstofa Íslands tók í dag SeisComP formlega í notkun sem aðalkerfi fyrir vöktun og greiningu jarðskjálfta. Með þessu lýkur áratugalangri notkun SIL-kerfisins, sem hefur verið hornsteinn jarðskjálftavöktunar á Íslandi frá upphafi stafrænna sjálfvirkra mælinga og jarðskjálftaúrvinnslu árið 1991. Kerfið var á sínum tíma mjög framúrstefnulegt, brautryðjandi á sínu sviði varðandi sjálfvirkni og notkun tauganets.Samræming verður unnin aftur til 1. febrúar.
Innleiðing SeisComP markar stórt skref í þróun jarðskjálftavöktunar stofnunarinnar. Undirbúningur hefur staðið yfir í nokkur ár og fela kerfisskiptin í sér bæði tæknilegar og verkferlalegar breytingar sem miða að aukinni greiningargetu, betri gagnamiðlun og nútímalegra vinnuumhverfi fyrir sérfræðinga.
„Með SeisComP eflum við getu Veðurstofu Íslands til að greina og meta jarðskjálftavirkni í rauntíma. Slík þróun er mikilvæg fyrir öryggi samfélagsins og trausta upplýsingagjöf um náttúruvá.“
Kristín Jónsdóttir, deildarstjóri jarðvísinda, eldvirkni, jarðskjálfta og jarðhniks, á þjónustu- og rannsóknarsviði Veðurstofu Íslands.
Ný Skjálftalísa og bætt gagnamiðlun
Í tengslum við kerfisskiptin verður vefsjáin Skjálftalísa uppfærð. Hún býður nú upp á fjöldann allan af þekjum og nýjum greiningartólum.
Unnið er að því að flytja sögulegan jarðskjálftagagnagrunn SIL inn í SeisComP og samfara verður Skjálftalísa uppfærð. Jafnframt verður ný gagnagátt (e. Quakes API) tekin í notkun sem gerir notendum kleift að sækja og vinna með jarðskjálftagögn á skilvirkari hátt.
Ný Skjálftalísa Veðurstofu Íslands, byggð á gögnum úr SeisComP-kerfinu, sýnir hér jarðskjálftavirkni á korti ásamt greiningu á dýpt, tíðni og þróun skjálfta í tíma.
Hverju geta notendur búist við?
Yfirfarnir jarðskjálftar kunna að vera færri fyrst um sinn á meðan handvirk úrvinnsla nær sama hraða og áður.
Staðsetningar jarðskjálfta geta breyst eitthvað þar sem úrvinnsluaðferðir kerfanna eru ólíkar.
SeisComP hefur verið fínstillt til að nema smáskjálfta og er hugsanlega næmara á sumum svæðum.
Ný Skjálftalísa tekin í gagnið.
SeisComP – nýtt kerfi byggt á traustum grunni
SeisComP er mest notaða jarðskjálftakerfi í heimi. Samstarfsaðilar Veðurstofu Íslands, meðal annars hjá ÍSOR, Skjálftaeftirlitsstofnunin í Svíþjóð (SNSN) og í Sviss (SED, nýta SeisComP í sinni starfsemi og hafa veitt Veðurstofunni stuðning í innleiðingunni.
SeisComP er kerfi sem byggir á opnum hugbúnaði (AGPL). Þróun og viðhald fer fram í samstarfi við hugbúnaðarfyrirtækið Gempa, sem jafnframt býður upp á viðbætur og þjónustu gegn leyfi. Einn helsti kostur SeisComP er hversu auðvelt er að bæta við sérsniðnum úrvinnsluaðferðum sem tengjast kerfinu beint. Veðurstofan hefur á undanförnum árum verið að fínstilla sértækar hugbúnaðareiningar til að mæta kröfum um næmni á virkum svæðum Íslands. Kerfið er heildstætt, sér um allt ferlið frá gagnasöfnun og gagnadreifingu til gæðaeftirlits og rauntímagreiningar.
Saga SIL – kerfi sem mótaði jarðskjálftarannsóknir á Íslandi
SIL-jarðskjálftakerfið var tekið í notkun árið 1991, samhliða því að stafrænar og sjálfvirkar jarðskjálftamælingar hófust hér á landi. Kerfið var hannað með það að markmiði að nema sjálfvirkt smáskjálfta, allt niður í stærð M0, til að safna nægjanlega nákvæmum gögnum fyrir rannsóknir á jarðskjálftaspám og spennusöfnun í jarðskorpunni.
Að þróun SIL komu jarðskjálftafræðingar á Norðurlöndum, undir forystu Ragnars Stefánssonar, og þar á meðal Reynir Böðvarsson við Uppsalaháskóla og Ragnar Slunga hjá sænsku rannsóknarstofnuninni um varnarmál (FOI). Kerfið var hannað fyrir Suðurlandsbrotabeltið, einnig nefnt Suðurlandsundirlendið, og dregur kerfið nafn sitt af enska eða sænska heiti svæðisins (South Iceland Lowland / Södra Islands Lågland).
Til að ná tilætluðum markmiðum þurfti að byggja upp þétt net jarðskjálftamæla og þróa úrvinnsluaðferðir sem gátu greint mjög veik merki smáskjálfta þrátt fyrir mikinn umhverfishávaða. Verkefnið tókst afar vel og varð SIL-kerfið um tíma meðal fremstu kerfa heims á sviði smáskjálftamælinga og úrvinnslu.
Fyrstu átta jarðskjálftastöðvunum var komið fyrir á Suðurlandi á árunum 1989–1990 og sjálfvirk úrvinnsla hófst í lok maí árið 1991. Síðan þá hefur mælanetið stækkað verulega og vaktar í dag flekaskil landsins, auk eldstöðva Íslands. Stöðvarnar eru nú orðnar um 100.
Á fyrstu rekstrarárum kerfisins mældust á annað eða þriðja þúsund jarðskjálftar árlega. Með fjölgun stöðva jókst næmni kerfisins til muna og fjöldi skjálfta sem mælist ár hvert hefur aukist, meðal annars í tengslum við jarðskjálftahrinur, kvikuinnskot og eldgos. Heildarfjöldi jarðskjálfta sem SIL-kerfið hefur numið sjálfvirkt er ríflega 1,1 milljón og þar af hafa um 780 þúsund skjálftar verið yfirfarnir af sérfræðingum Veðurstofunnar.
Dæmi um jarðskjálftaskráningu í SIL-kerfinu, þar sem P- og S-bylgjur eru greindar handvirkt. Kerfið var tekið í notkun árið 1991 og hefur verið hornsteinn jarðskjálftavöktunar á Íslandi í rúma þrjá áratugi en víkur nú fyrir SeisComp.
Frekari þróun fram undan
Innleiðing SeisComP markar upphaf annars áfanga verkefnisins. Á næstu mánuðum verður áfram unnið að því að bæta greiningargetu, staðsetningar jarðskjálfta, skjölun og notendaviðmót kerfisins.
Veðurstofa Íslands þakkar öllum þeim sem hafa komið að verkefninu fyrir mikilvægt framlag sitt til framþróunar jarðskjálftavöktunar á Íslandi.
